📖 SEJARAH TINGKATAN 4
BAB 3: KONFLIK DUNIA DAN PENDUDUKAN JEPUN DI NEGARA KITA
(Disarankan untuk paparan yang lebih luas dan fokus.)
🗺️ Peta Nota Ringkas
Klik pada tahap di bawah untuk membaca nota penuh.
🌍 3.1 Nasionalisme di Negara Kita Sebelum Perang Dunia
⚔️ 3.2 Latar Belakang Perang Dunia
💣 3.3 Perang Dunia Kedua
🌊 3.4 Perang Dunia Kedua di Asia Pasifik
🚢 3.5 Faktor Kedatangan Jepun ke Negara Kita
📜 3.6 Dasar Pendudukan Jepun di Negara Kita
🛡️ 3.7 Perjuangan Rakyat Menentang Pendudukan Jepun
✊ 3.8 Perkembangan Gerakan Nasionalisme Tempatan dan Pendudukan Jepun
🕊️ 3.9 Keadaan Negara Kita Selepas Kekalahan Jepun
🃏 Kad Memori Glosari
Klik kad untuk menterbalikkan istilah dan maksudnya.
Enakmen Undang-Undang Islam 1904
Diperkenalkan oleh British dengan persetujuan Raja-raja Melayu pada tahun 1904 bagi memastikan sesiapa yang mencetak dan mengedarkan tulisan berkaitan dengan agama dan politik Islam tanpa keizinan sultan boleh dikenakan hukuman penjara.
Jabatan Siasatan Jenayah
Badan penyiasat British (Criminal Intelligence Department) yang ditubuhkan untuk mengawal gerakan Islah Islamiah pada awal abad ke-20.
Biro Siasatan Politik
Satu lagi badan penyiasat (Political Intelligence Bureau) yang diperkenalkan oleh British bagi mengawal sebarang kegiatan atau kesedaran politik yang boleh mengancam kedudukan British.
Tok Janggut
Penentangan Tok Janggut merupakan hasil daripada kesedaran politik antarabangsa yang menggerakkan penentangan bercorak tempatan di Pasir Puteh, Kelantan pada tahun 1915 untuk mempertahankan agama Islam, hak penduduk tempatan, dan menentang cukai. Penentangan ini dipengaruhi oleh penglibatan empayar Uthmaniyah dalam Perang Dunia Pertama.
Publishing And Book Enactment 1915
Undang-undang British berkaitan penerbitan pada tahun 1915 bagi mengawal kebebasan bersuara dan penerbitan akhbar yang boleh mengancam kuasa British.
The Seditious Publication Enactment 1919
Undang-undang halangan penerbitan pada tahun 1919 yang menyekat orang Melayu daripada menyatakan sikap politik mereka melalui bahan bertulis secara terang-terangan.
Cerita Tekukur
Pernyataan politik kemerdekaan yang disiarkan dalam akhbar Melayu pada tahun 1920 secara berselindung menggunakan kiasan haiwan bagi mengelak undang-undang British. Tekukur merujuk kepada kehilangan kemerdekaan pada tarikh 1874 dan 1909.
Kuasa Tengah
Pakatan ketenteraan semasa Perang Dunia Pertama yang dianggotai oleh Jerman, Austria-Hungary, Bulgaria, dan empayar Uthmaniyah.
Pakatan Bertiga
Pakatan ketenteraan semasa Perang Dunia Pertama yang dianggotai oleh Britain, Perancis, Rusia, dan kemudiannya disertai Itali (Mac 1915) serta Amerika Syarikat (April 1917). Pakatan ini disokong oleh Serbia, Romania, Portugal, dan Greece.
Archduke Ferdinand
Putera Mahkota Austria-Hungary yang dibunuh bersama isterinya, Sophie oleh seorang pemuda Serbia. Peristiwa ini menjadi pencetus (sebab) utama Eropah terjerumus dalam kancah Perang Dunia Pertama.
Persidangan Damai Paris
Diadakan pada 18 Januari 1919 untuk membincangkan syarat perdamaian selepas Perang Dunia Pertama. Syarat ini bertujuan memastikan Jerman tidak lagi menjadi ancaman kepada keamanan di Eropah.
Deklarasi 14 Perkara Woodrow Wilson
Cadangan Presiden Amerika Syarikat sebagai asas perdamaian pada tahun 1919 yang merangkumi dua prinsip utama: penentuan nasib negara oleh rakyat sendiri dan sempadan negara berasaskan bangsa.
Perjanjian Versailles
Perjanjian ditandatangani antara Pakatan Bertiga dengan Jerman pada 28 Jun 1919. Jerman dikehendaki bertanggungjawab terhadap kemusnahan perang, membayar pampasan, mengehadkan saiz tentera, dan menyerahkan tanah jajahan. Perjanjian ini juga menetapkan penubuhan Liga Bangsa-Bangsa.
Liga Bangsa-bangsa
Pertubuhan antarabangsa yang ditubuhkan selepas Perang Dunia Pertama (melalui Perjanjian Versailles) untuk menggalakkan keamanan dan kerjasama antarabangsa, namun gagal menghalang meletusnya Perang Dunia Kedua.
Fasisme
Ideologi radikal di bawah pimpinan Benito Mussolini dan parti Fasis yang menguasai kerajaan Itali pada tahun 1922. Memberikan keutamaan kepada kepentingan negara melebihi individu, percaya kepada nasionalisme melampau termasuk berperang.
Nazisme
Ideologi yang mengagungkan bangsa Jerman di bawah pimpinan Adolf Hitler dan parti Nazi, yang berjaya membentuk kerajaan pada tahun 1933. Hitler membina semula angkatan tentera dan mengetepikan Perjanjian Versailles.
Blitzkrieg
Bermaksud serangan kilat. Kapal terbang Jerman mengebom sasaran musuh, diikuti dengan serangan kereta kebal dan tentera bermotosikal. Digunakan untuk menakluki Eropah Barat secara pantas.
Operasi Barbarossa
Serangan besar-besaran oleh Jerman (Hitler) untuk menawan Rusia (empayar terbesar di Eropah) semasa Perang Dunia Kedua. Menyasarkan bandar utama seperti Leningrad, Moscow, dan Stalingrad. Operasi ini gagal akibat musim sejuk melampau dan kehabisan bekalan.
Operasi D-day
Kod operasi pendaratan tentera Bersekutu di Normandy, Perancis pada Jun 1944. Mereka berjaya memperdayakan tentera Jerman bahawa pendaratan akan berlaku di Calais. Kejayaan ini membebaskan Perancis dan Eropah Barat.
Pembaharuan Meiji
Pemodenan di Jepun pada abad ke-19 yang membawa Jepun muncul sebagai negara industri dan memiliki kuasa ketenteraan yang setaraf dengan kuasa Barat, mendorong keperluan mendapatkan bahan mentah.
Orde Baharu Asia
Bermaksud rancangan Jepun untuk menyingkirkan kuasa imperialis Barat di Asia dan menganjurkan perkongsian kuasa serta kekayaan yang lebih adil dalam kalangan negara di Asia (merangkumi Jepun, Korea, China, dan Manchuria dalam satu blok ekonomi).
Pakatan Tiga Negara
Perjanjian yang ditandatangani pada tahun 1940 oleh Jepun bersama Jerman dan Itali, yang menjadikan Jepun terikat dengan Kuasa Paksi. Membolehkan Jepun mendapat bantuan pakar ketenteraan Jerman.
Pearl Harbour
Pangkalan tentera laut Amerika Syarikat di Hawaii yang diserang oleh tentera Jepun pada 8 Disember 1941 (waktu Tokyo) bertujuan melumpuhkan armada laut Amerika Syarikat di Pasifik bagi memudahkan peluasan kuasa Jepun.
Kempeitai
Pasukan polis tentera Jepun yang ditubuhkan untuk menjaga kepentingan pentadbiran. Pasukan ini bertindak ganas, menyeksa, dan membunuh sesiapa yang disyaki antipentadbiran tentera Jepun.
Koa Kunrenjo
Institut Latihan Pemimpin-pemimpin Muda yang ditubuhkan oleh Jepun di Singapura, Melaka, dan Pulau Pinang. Melatih penduduk tempatan dan menanamkan semangat memperjuangkan cita-cita politik Jepun. Lulusannya diberi jawatan dalam pentadbiran.
Mata Wang Pokok Pisang
Mata wang Jepun yang dicetak menggantikan mata wang British semasa zaman pendudukan Jepun. Ia dicetak tanpa kawalan menyebabkan berlaku inflasi yang teruk kerana terlalu banyak wang tetapi barangan kurang di pasaran.
Nippon Seishin
Bermaksud semangat Jepun yang ditekankan dalam sistem persekolahan Jepun di Tanah Melayu, selain menghormati kebudayaan dan Maharaja Jepun.
Tenno Heika
Gelaran bagi Maharaja Jepun yang wajib dihormati dan ditunjukkan kesetiaan oleh para pelajar dan penduduk tempatan semasa persekolahan Jepun.
Hakko Ichiu
Bermaksud pembentukan semangat persaudaraan sejagat yang diterapkan melalui sistem persekolahan Jepun.
Landasan Kereta Api Maut
Landasan sepanjang 415 km dibina dari Thailand ke Burma (Myanmar) melalui hutan tebal oleh tentera Jepun. Melibatkan 200 ribu buruh paksa (romusha) dan 60 ribu tawanan perang. Ramai terkorban akibat kerja berat, kurang makanan, penyakit, dan suasana kerja yang buruk.
Nyawa Di-hujong Pedang
Karya novel oleh Ahmad Murad Nasaruddin. Menggambarkan kekejaman tentera Jepun berdasarkan kisah sebenar pemuda Melayu yang difitnah, ditangkap, dan diseksa oleh Kempeitai sebelum Jepun menyerah kalah.
Leftenan Adnan Saidi
Askar Melayu yang mempamerkan keberanian dan keperwiraan yang luar biasa ketika mempertahankan pertempuran sengit menentang Jepun di Bukit Candu, Singapura. Beliau berjuang sehingga ke hujung nyawa.
Malayan People's Anti-japanese Army
Dikenali sebagai MPAJA. Gerakan anti-Jepun terbesar di Tanah Melayu, ditubuhkan oleh Parti Komunis Malaya (PKM). Mendapat latihan dari tentera British di Sekolah Latihan Khas Singapura untuk menjalankan perang gerila dan sabotaj terhadap Jepun. Membentuk lapan rejimen.
Force 136
Unit khas ditubuhkan oleh British pada tahun 1943. Anggotanya dilatih di India dan Sri Lanka. Dihantar secara rahsia ke Tanah Melayu untuk mendapatkan sokongan orang Melayu menubuhkan gerila anti-Jepun (seperti Askar Melayu Setia, Wataniah Pahang, Gerila Melayu Kedah).
Overseas Chinese Anti-japanese Army
Dikenali sebagai OCAJA atau Tentera Bintang Satu. Pertubuhan gerila Cina oleh Parti Kuomintang (KMT) di bawah pimpinan Lim Bo Seng. Bergerak aktif di utara Tanah Melayu (Hulu Perak dan Kelantan) dan bersetuju bekerjasama dengan MPAJA.
Gurchan Singh
Anggota polis yang menggerakkan penentangan individu secara rahsia. Menggunakan nama samaran "Lion of Malaya", beliau menyebarkan risalah fakta perang sebenar, mendalangi sabotaj landasan kereta api, dan berjaya melarikan diri ke Burma selepas dikhianati dan ditangkap Kempeitai.
Sybil Kathigasu
Jururawat (isteri kepada Dr. Abdon Clement Kathigasu) di Ipoh yang berani membantu mangsa perang, memberikan ubat kepada gerila anti-Jepun, menyembunyikan radio, dan berkongsi maklumat British. Diseksa Kempeitai tetapi terselamat. Dianugerahi Pingat King George. Penulis memoir "No Dram of Mercy".
Operasi Semut
Operasi siri peninjauan oleh Jabatan Peninjauan Perkhidmatan Australia (SRD) di Sarawak pada Mei 1945. Merekrut peribumi (Kayan, Kenyah, Kelabit, Murut, Iban) sebagai gerila Semut untuk melancarkan perang gerila menentang Jepun kerana kepakaran mereka tentang selok-belok bumi Sarawak.
Pemberontakan Jesselton
Juga dikenali sebagai Pemberontakan Double Tenth (Oktober 1943). Diketuai oleh Albert Kwok (gerila Kinabalu) menyerang kemudahan tentera Jepun di Sabah. Jepun bertindak balas dengan pantas dan kejam. Albert Kwok menyerah diri pada Disember 1943 dan dihukum bunuh di Petagas.
Kesatuan Rakyat Indonesia Semenanjung
Dikenali sebagai KRIS. Ditubuhkan menjelang Jun 1945 oleh golongan nasionalis (Dr. Burhanuddin al-Helmi, Ibrahim Haji Yaakob, Onan Haji Siraj) dengan sokongan Jepun untuk mencapai kemerdekaan Tanah Melayu bersama-sama Indonesia. Namun gagal dilaksanakan setelah Jepun menyerah kalah secara mengejut.
Kakeo Kokokai
Persatuan Cina Seberang Laut anjuran Jepun di Sarawak yang menggabungkan persatuan Cina merangkumi pelbagai dialek, daerah, dan nama keluarga di bawah satu pertubuhan pada zaman pendudukan Jepun.
Little Boy & Fat Man
Nama bom atom yang digugurkan oleh Amerika Syarikat ke atas Jepun pada Ogos 1945. "Little Boy" digugurkan di Hiroshima pada 6 Ogos 1945, manakala "Fat Man" di Nagasaki pada 9 Ogos 1945, yang membawa kepada kekalahan Jepun.
Bintang Tiga
Sayap bersenjata Parti Komunis Malaya (PKM) yang mengambil kesempatan daripada kekosongan kuasa selama lebih kurang 14 hari selepas kekalahan Jepun pada Ogos 1945. Mereka melakukan kezaliman, menjalankan undang-undang sendiri, dan membunuh sesiapa yang dianggap bekerjasama dengan Jepun, mencetuskan ketegangan kaum.
Gerakan Fi-sabilillah
Gerakan tindak balas oleh orang Melayu bagi mempertahankan maruah agama, hak, dan harta daripada kekejaman penguasaan Bintang Tiga selepas Perang Dunia Kedua. Antaranya dipelopori oleh Kiai Salleh di Johor dan Tuan Haji Bakri di Perak.
Dato' Onn Jaafar
Berperanan sebagai Pegawai Daerah Batu Pahat pada Ogos 1945. Beliau merancang kompromi dan perundingan berjaya antara Kiai Salleh dengan ketua Bintang Tiga bagi menamatkan kekacauan dan pergaduhan kaum di Batu Pahat, Johor.