📖 SEJARAH TINGKATAN 3
BAB 5: PENTADBIRAN BARAT DI SARAWAK DAN SABAH

(Disarankan untuk paparan yang lebih luas dan fokus.)

🗺️ Peta Nota Ringkas

Klik pada tahap di bawah untuk membaca nota penuh.

🏛️ 5.1 Latar Belakang Pemerintahan Tempatan di Sarawak dan Sabah
⚔️ 5.2 Peluasan Kuasa Dinasti Brooke di Sarawak
🚢 5.3 Peluasan Kuasa Syarikat Borneo Utara British di Sabah
📜 5.4 Bentuk Pentadbiran Barat di Sarawak dan Sabah

🃏 Kad Memori Glosari

Klik kad untuk menterbalikkan istilah dan maksudnya.

Sistem Kesukuan
Sistem yang dilaksanakan oleh masyarakat tempatan di Sarawak dan Sabah. Asas yang penting ialah pegangan dan kepatuhan kepada adat masyarakat.
Tuai Rumah
Pemimpin utama bagi masyarakat Iban dalam sistem kesukuan. Beliau menjadi sumber autoriti masyarakat.
Peran Lepo
Gelaran bagi ketua dalam kalangan masyarakat Kenyah di Sarawak.
Kelunan Maren
Gelaran bagi ketua dalam kalangan masyarakat Kayan di Sarawak.
Tua Kapung
Sumber autoriti atau ketua dalam masyarakat Bidayuh di Sarawak.
Matto'a
Gelaran pemimpin bagi masyarakat Bajau di pantai timur Sabah yang menjadi pelindung adat dan kepentingan anak buah.
Sistem Kedatuan
Sistem Kedatuan merupakan sistem pemerintahan tradisi masyarakat Melayu di Sarawak yang berpusat di sekitar Sungai Sarawak. Sistem ini merupakan kesinambungan daripada sistem kerajaan yang terdapat sebelum ini di Sarawak.
Kerajaan Sawaku
Antara kerajaan awal yang terletak di sekitar Sungai Sarawak ditadbir oleh Datu Merpati Jepang. Keturunan Datu Merpati Jepang secara turun-temurun menguasai pentadbiran dengan memakai gelaran Datu Patinggi, Datu Bendahara (Datu Bandar) dan Datu Temenggung.
Syarif Osman
Ketua Bebas yang berkuasa dan bertanggungjawab menjalankan pentadbiran di daerah Marudu antara tahun 1830-1840 di Sabah. Muncul kerana kelemahan kuasa Kesultanan Brunei dan Sulu.
Datu Kerunding
Ketua Bebas yang berkuasa di daerah Tungku pada akhir abad ke-19 di Sabah yang mentadbir wilayah dengan undang-undangnya tersendiri.
Pengiran Indera Mahkota
Pembesar yang dihantar oleh Sultan Brunei untuk mendirikan pusat pentadbiran di Kuching. Menimbulkan perbalahan dengan pembesar tempatan kerana mengenakan cukai yang tinggi dan kerahan tenaga.
Datu Patinggi Ali
Pembesar tempatan di Sarawak yang memimpin penentangan terhadap pentadbiran Brunei pada tahun 1836 bagi membebaskan Sarawak daripada cengkaman Pengiran Indera Mahkota. Akhirnya bersetuju berunding dengan James Brooke.
Pengiran Raja Muda Hashim
Bapa saudara Sultan Brunei yang dihantar untuk menyelesaikan masalah di Sarawak. Beliau gagal memujuk Datu Patinggi Ali dan akhirnya meminta bantuan James Brooke lalu menawarkan Sarawak kepadanya melalui rundingan.
Perjanjian 1841
Perjanjian antara James Brooke dengan Pengiran Raja Muda Hashim di mana James Brooke memerintah Sarawak dan menguasai hasilnya, serta harus menghormati dan memelihara undang-undang dan adat Melayu.
Perjanjian 1842
Perjanjian antara James Brooke dengan Sultan Brunei (Sultan Omar Ali Saifuddin). Sultan menyerahkan Tanjung Datu ke Sungai Samarahan. James Brooke mesti beri ufti 2,500 Dolar Sepanyol, tidak boleh campur tangan adat/agama, dan diiktiraf sebagai Raja Putih Sarawak.
Kapal HMS Dido
Kapal perang angkatan tentera laut British yang membantu James Brooke bagi memerangi ancaman lanun dan berjaya menghancurkan kubu kuat orang Iban di Sungai Saribas dan Sungai Skrang.
Fort Margherita
Kubu yang dibina pada tahun 1878 dan siap sepenuhnya pada tahun 1879 mengambil nama isteri Raja Charles Brooke. Kos pembinaannya ialah 8100 Dolar Sepanyol.
Indigo
Indigo merupakan tanaman yang mampu menghasilkan warna semula jadi yang biasanya digunakan dalam industri mewarna tekstil. Ditanam dengan subur di kawasan dataran dan lembah di Sabah.
Syarikat Borneo Utara British (SBUB)
Syarikat berpiagam yang dibentuk oleh pemodal asing untuk mentadbir dan memajukan Sabah. Mendapat status Piagam Diraja pada 1 November 1881 daripada kerajaan British. Sir Rutherford Alcock menjadi presiden pertama.
Piagam Diraja
Dokumen rasmi yang diberikan oleh kerajaan British mengiktiraf kedudukan SBUB sebagai wakil kerajaan British untuk mentadbir Sabah. SBUB wajib terima Penasihat British dan memelihara adat resam, agama serta hak tempatan.
Charles Lee Moses
Pemodal asing yang pada awalnya menyewa Sabah daripada Sultan Brunei pada tahun 1865 selama 10 tahun, kemudian menjual haknya kepada J.W. Torrey dan T.B. Harris.
Ketua Anak Negeri
Pembesar tempatan Sabah (juga digelar Orang Kaya-Kaya/O.K.K.) yang diakui dan diserapkan ke dalam pentadbiran SBUB. Mereka dibayar gaji, memungut cukai kepala, menjaga keamanan, dan menjadi hakim di Mahkamah Anak Negeri.
Undang-Undang Lapan Perkara
Undang-undang yang diperkenalkan pada Januari 1842 di Sarawak di bawah pentadbiran Dinasti Brooke.